Heuvelpoort in detail
Voorafgaand traject
Heuvelpoort is vandaag een complexe verkeersknoop met vaak onveilige situaties voor actieve weggebruikers. Gentspoort voegt een tram toe aan de drukke verkeersstromen. Om de tram te integreren en de veiligheid op het kruispunt te verhogen, onderzochten we 3 alternatieven voor het kruispunt. Deze alternatieven kwamen deels tot stand uit feedback en bezorgdheden van eerdere contactmomenten met de bevolking.
De keuze voor het meest geschikte alternatief gebeurde op basis van de criteria uit de startnota (mobiliteit, ruimte en technische haalbaarheid), verder aangevuld met nieuwe thema’s zoals de toegankelijkheid voor hulpdiensten en benodigde voetpadbreedtes. Daarnaast werden de bevindingen uit het MER, onder andere over luchtkwaliteit meegenomen. Net als adviezen van partners zoals de brandweer en Farys.
Keuze voor een dubbele onderdoorgang
Hieronder bundelen we de belangrijkste inzichten per thema, die uiteindelijk geleid hebben tot de voorkeur voor de dubbele onderdoorgang.
Mobiliteit
- Alle alternatieven bieden conflictvrije oversteekmogelijkheden voor actieve weggebruikers (fietsers en voetgangers). Enkel bij de turbobalkonrotonde gaat de integrale toegankelijkheid achteruit, zo blijkt uit het m.e.r.-onderzoek. Bij de dubbele onderdoorgang zijn de routes voor het oversteken van fietsers en voetgangers zo kort mogelijk en creëren we bovengronds veel (verblijfs)ruimte voor fietsers en voetgangers aan de Heuvelpoort en aan het kruispunt met de Kunstlaan.
- Het openbaar vervoer behoudt een goede doorstroming bij zowel de dubbele onderdoorgang als de turbobalkonrotonde. Bij het gelijkgronds alternatief kan de doorstroming niet gegarandeerd worden.
- Overstappen tussen de tram- en bushaltes gebeurt bij de turbobalkonrotonde steeds via het verdiept plein of een grote omlooproute. Het MER beoordeelt hierdoor de kwaliteit van de overstappen als negatief. Bij de dubbele onderdoorgang blijft de overstap gelijkgronds via leesbare en korte looproutes. De overstap bij het gelijkgrondse alternatief is ook gelijkgronds en leesbaar, maar heeft iets langere looproutes.
- Bij de turbobalkonrotonde ontstaan bijkomende uitdagingen voor de handelaars rond laden en lossen in de Overpoortstraat en de Normaalschoolstraat. In de Overpoortstraat is bijvoorbeeld het gebruik van de laad-en loskade niet meer mogelijk. Ook zullen veel leveringen te voet moeten gebeuren, met behulp van transpaletten.
- De doorstroming voor gemotoriseerd verkeer scoort bij het gelijkgrondse alternatief aanzienlijk negatief volgens het MER; er ontstaan structurele files op alle takken van het kruispunt Heuvelpoort wat negatieve effecten heeft op het volledige verkeerssysteem in de ruimere omgeving. Ook zien we dat de slechte doorstroming het verkeer naar andere lokale routes duwt. De dubbele onderdoorgang en turbo-balkonrotonde kennen een zeer gelijkaardige, vlotte doorstroming van het gemotoriseerd verkeer.
Ruimte en leefkwaliteit
- Het MER toont aan hoeveel bomen in elk alternatief behouden kunnen blijven. Bij de turbobalkonrotonde en het gelijkgronds alternatief kunnen de centrale bomen in de Charles de Kerchovelaan blijven, in de Citadellaan kunnen slechts 3 van de 9 bomen blijven. In het geval van de dubbele onderdoorgang zullen de meeste bomen in de Citadellaan en Charles de Kerchovelaan verdwijnen.
- De dubbele onderdoorgang biedt de meeste kansen om bovengronds veel nieuw groen aan te planten. Dit alternatief geeft ook de meeste ruimte terug aan groen: er is ruimte voor 83 nieuwe bomen. Ten opzichte van de 46 bomen in bestaande toestand.
- De turbobalkonrotonde scoort licht beter op luchtkwaliteit, maar slecht op geluid. Het gelijkgronds alternatief scoort op beide aspecten ongunstig. Bij de dubbele onderdoorgang is er een goede, evenwichtige spreiding van de milieueffecten op vlak van luchtkwaliteit en geluid voor alle aantakkende straten van de Heuvelpoort.
- De turbobalkonrotonde resulteert in 86% verharding van de ruimte. Bij de dubbele onderdoorgang en het gelijkgronds alternatief is dat respectievelijk 80% en 84%.
- Er werd ook gekeken naar toegankelijkheid van de hupdiensten. De turbobalkonrotonde scoort hier het slechtst. Openbare ordediensten hebben geen toegang tot het verdiept plein. Bovendien zullen interventies aan verschillende huizen te voet moeten gebeuren.
- Het MER scoort de turbobalkonrotonde negatief op perceptie en belevingswaarde. Ook sociale veiligheid op het verdiept plein is een knelpunt bij dit alternatief. Bij de dubbele onderdoorgang ligt de infrastructuur ondergronds, waardoor de bovengrondse beleving helemaal anders is en meer verblijfsruimte beschikbaar is.
Technische haalbaarheid en kosten
- De nutsleidingen (drinkwaterleiding, riolering en huisaansluitingen) zijn inpasbaar voor alle alternatieven, maar zijn het moeilijkst bij de turbobalkonrotonde. Zowel aanleg als exploitatie zijn in het alternatief veel moeilijker.
- Waar de fasering en uitvoerbaarheid bij de dubbele onderdoorgang en het gelijkgronds alternatief klassiek blijven, is de uitvoering van de turbobalkonrotonde beduidend complexer.
- De totale kostprijs van de dubbele onderdoorgang ligt het hoogst, maar dit heeft grotendeels te maken met de grotere oppervlakte die vernieuwd wordt. Wanneer we de kosten per vierkante meter vergelijken, is het verschil met de turbobalkonrotonde miniem. Het gelijkgronds alternatief blijft het goedkoopst.
Conclusie
Wanneer we alle elementen samenbrengen komt de dubbele onderdoorgang naar voren als de meest evenwichtige en toekomstgerichte oplossing. Dit alternatief biedt de beste combinatie van veiligheid, doorstroming, leefbaarheid en technische haalbaarheid, en wordt daarom als voorkeursalternatief weerhouden.
3 evenwaardig onderzochte alternatieven
Hieronder verzamelen we alle info rond de alternatieven. Deze info is het resultaat van grondig studiewerk en heeft bijgedragen aan de definitieve keuze voor een dubbele onderdoorgang in maart 2026.
Naast de feedback van de omgeving, ontving het projectteam ook input uit gesprekken met buurtcomité ‘Ringspraak ’. I n oktober 2024 stelde het comité een ontwerp voor met verhoogde ‘turbo-rotonde’. Het projectteam van Gentspoort onderzoekt dit alternatief als volwaardige variant naast de dubbele onderdoorgang (ondertunneling) en een derde gelijkvloerse variant.
We onderzochten drie alternatieven:
- Een dubbele onderdoorgang voor het doorgaand autoverkeer onder de Heuvelpoort (verfijning van het conceptplan op de Gentspoortbeurs);
- Een turbo-balkonrotonde: een ondergronds plein voor actieve weggebruikers in combinatie met een beperkt verhoogde turborotonde voor het autoverkeer en de tram;
- Een volledig gelijkgronds kruispunt voor alle verkeersstromen
Alternatief 1: een onderdoorgang voor doorgaand autoverkeer onder Heuvelpoort
We brengen de R40 aan de Heuvelpoort ondergronds. Daarmee halen we zo’n tweederde van de bovengrondse autobewegingen weg. Als resultaat krijg je dan bovengronds ruimte voor fietsers, voetgangers, openbaar vervoer en het resterende gemotoriseerd verkeer. Hierdoor zal niet enkel het doorgaand verkeer, maar ook alle bovengrondse verkeer vlotter en veiliger verlopen.
De dubbele onderdoorgang kan gezien worden als een tunnel waarbij een smalle opening in een deel van het dak van de tunnel is voorzien. Deze opening bevindt zich tussen de Kunstlaan en Gravenbolwerkstraat. Ter hoogte van de Heuvelpoort en het kruispunt Kunstlaan is het dak wel volledig dicht. Dankzij deze openingen is dit een veiliger alternatief dan een gesloten tunnel. Dit is te verklaren doordat in geval van brand de rook veel sneller uit de 2 kortere overkappingen kan ontsnappen. Bij een langere tunnel is het risico op verstrekkende gevolgen na een ongeval met brand veel hoger en zijn de bijhorende veiligheidsmaatregelen veel ingrijpender. Bovendien heeft deze onderdoorgang minder brede toegangshellingen dan een overdekte gesloten tunnel.
- In de Citadellaan leggen we de vrije trambedding tegen de wanden van de toegangshelling aan. De ontsluiting van de noordelijke garagepoorten en parkeerplaatsen blijft hierdoor gevrijwaard. Zij blijven bereikbaar via de N60.
- Ook in de Charles de Kerchovelaan zorgt de aanwezigheid van de toegangshelling en de opening van de dubbele onderdoorgang voor een zekere ruimte-inname. We voorzien langs de toegangshelling en de opening in beide rijrichtingen een parkeerstrook met groenvakken, een conform éénrichtingsfietspad en breed voetpad.
- Door de doorgaande autostroom ondergronds te brengen, kunnen we ook de fiets- en voetgangersoversteek tussen de Kunstlaan en het Citadelpark sterk verbeteren. Door een vierkant groen lichtengeregeld kruispunt kunnen alle voetgangers en fietsers op hetzelfde moment veilig oversteken.
- In de Normaalschoolstraat voorzien we een vrijliggend fietspad dat naar de Heuvelpoort loopt. De bussen in de Overpoortstraat zullen naar de Gravenbolwerkstraat en Kunstlaan verhuizen. Enkel taxi’s en vergunningshouders zullen nog in de Overpoortstraat richting de Heuvelpoort kunnen rijden. De rijrichting van de lus Jan Frans Willemstraat -Stalhof – Isabellakaai keren we om, om een veiligere aantakking op de Citadellaan mogelijk te maken.
- We onderzoeken de mogelijkheid om de aanwezige bomen op de R40 die voor de bouw van de tunnel zullen moeten wijken, te verplanten naar een andere locatie.
Alternatief 2: Een ondergronds plein voor actieve weggebruikers in combinatie met een beperkt verhoogde turborotonde voor het autoverkeer en de tram
In dit alternatief worden alle actieve weggebruikers (fietsers en voetgangers) naar een ondergronds plein geleid via toegangshellingen vertrekkende uit de Citadellaan, Charles de Kerchovelaan, Overpoortstraat en Normaalschoolstraat.
Fietsers en voetgangers leiden we aan Heuvelpoort naar een ondergronds plein. Hiervoor worden brede toegangshellingen voorzien. Op de koppen van de Heuvelpoort worden waar mogelijk ook trappen ingericht zodat voetgangers vlot het plein kunnen bereiken. Zo kunnen deze weggebruikers veilig en vrij de Heuvelpoort kruisen, zonder in contact te komen met gemotoriseerd verkeer.
Boven op dit ondergronds plein komt een beperkt verhoogde turborotonde (met vijf aantakkingen) voor het autoverkeer op circa 1 meter hoogte van het huidige maaiveld. De tram rijdt door het midden van deze turborotonde en krijgt in functie van een vlotte doorstroming maximale prioriteit in de lichtenregeling.
- De tram rijdt vanuit het Museumplein over de turborotonde, richting de Citadellaan. Daar rijdt ze in een groene trambedding. Centraal tussen de twee sporen staat een bomenrij.
- Het ontwerp van de turborotonde sluit in de Charles de Kerchovelaan maximaal aan op de bestaande toestand.
Alternatief 3: een volledig gelijkgronds kruispunt
Het alternatief met een volledig gelijkgronds kruispunt voor alle verkeersstromen is gelijkaardig aan de verkeerssituatie vandaag, maar dan met de tram hieraan toegevoegd.
De tram komt vanuit het Museumplein aangereden, kruist de Heuvelpoort om vervolgens in de centrale groene bedding van de Citadellaan verder te rijden. Tussen de tramsporen wordt een centrale bomenrij voorzien.
De R40 zal zoals vandaag twee rijvakken hebben in elke rijrichting, inclusief twee voorsorteervakken ter hoogte van het kruispunt. Dit zorgt lokaal voor zes rijvakken. Het kruispunt zelf zal geregeld worden met een conflictvrije lichtenregeling. Dit betekent dat de auto’s en actieve weggebruikers nooit samen groen krijgen. De oversteekafstand voor de voetgangers en fietsers is door de aanwezigheid van de zes rijvakken en twee tramsporen zeer groot.
- Ook in dit alternatief zal de tram centraal in de Citadellaan rijden op een groene trambedding met tussen de twee sporen een bomenrij.
- In de Charles de Kerchovelaan takken we maximaal aan op de bestaande toestand.
- De situatie in de Overpoortstraat en Normaalschoolstraat blijft onveranderd.